Ten artykuł wyjaśni Tobie jedno z zagadnień programowania, które w dzisiejszych czasach już jest bardzo rzadko spotykane, a miało ogromne znaczenie kilka dekad temu, gdy komputery nie były jeszcze tak potężne, jak teraz 😲. W programowaniu występuje termin "przesunięcie bitowe" jako operacja "przesuwania" bitów w liczbach całkowitych, więc jeżeli Cię zainteresowałem zagadnieniem, to zapraszam Cię serdecznie do przeczytania materiału 😉!
PRZESUNIĘCIE BITOWE W PROGRAMOWANIU JAKO NIETYPOWA OPERACJA NA LICZBACH CAŁKOWITYCH
Wyjaśnijmy sobie na początek o czym mowa, aby potem przejść do ukazania przykładu w kodzie źródłowym 👍.
CZYM JEST PRZESUNIĘCIE BITOWE W PROGRAMOWANIU?
Przesunięcie bitowe (ang. bit shifting), to w programowaniu operator przeznaczony dla liczb całkowitych polegający na mnożeniu lub dzieleniu przez potęgę liczby 2 poprzez "przesunięcie" bitów w lewą lub w drugą stronę (w zależności od użytego operatora). Operacje na bitach są dużo bardziej efektywne z punktu widzenia procesora i z tego względu były często stosowane w XX wieku celem zmniejszenia ryzyka spadku wydajności na czas wykonania operacji (a pamiętajmy że kiedyś komputery miały o wiele słabsze komponenty 🙂) ⏩. Zapis może mniej zrozumiały dla człowieka, lecz dużo przyjaźniejszy dla komputera.
Mnożenie i dzielenie akurat przez potęgę "dwójki" wynika stąd, iż cała operacja opiera się na dwójkowym systemie liczbowym 💡. Przesunięcie o jeden bit w lewo oznacza mnożenie przez 2, a w prawo, dzielenie przez 2. A ponieważ to dotyczy liczb całkowitych, przy dzieleniu nieparzystej liczby ułamek jest "obcinany" i to też należy mieć na względzie ⚠️!
Dzisiaj to nie robi tak dużego znaczenia jak te kilkadziesiąt lat temu i można stwierdzić, że przesunięcie bitowe zostało "odsunięte" na bok i obecnie nie stosuje się go tak często. Aczkolwiek warto wiedzieć, że coś takiego istnieje i duża liczba języków wysokiego poziomu nadal wspiera operatory przesunięcia bitowego, więc można z nich skorzystać bez problemu ✅.
Na koniec warto wspomnieć, że przesunięcie bitowe jest jednym z wielu operatorów bitowych, wśród których rozróżniamy dodatkowo koniunkcję, alternatywę, alternatywę rozłączną oraz negację. Także gdy kiedykolwiek spotkasz się z określeniem "operator bitowy", to nie traktuj tego jak synonim przesunięcia bitowego ⛔!
JAKIE OPERACJE SĄ DOZWOLONE Z UŻYCIEM PRZESUNIĘCIA BITOWEGO?
Przesunięcie bitowe zezwala tylko na mnożenie i dzielenie "z obcinaniem" (zaokrąglaniem w dół) i można go użyć wyłącznie do liczb całkowitych, ponieważ liczby zmiennoprzecinkowe opierają się na innym standardzie, który jest "niezgodny" z systemem przechowywania w pamięci liczby całkowitej. Próba zrobienia czegokolwiek w tym kierunku zakończy się po prostu błędem kompilacji ❌.
Wynik przesunięcia bitowego można przypisywać do zmiennej całkowitoliczbowej, jak również, o ile język na to pozwala, skorzystać z uproszczonych zapisów operatorów przypisania, tak jak to jest przy pozostałych operatorach arytmetycznych (np. połączenie znaku plusa i znaku równości dla dodania wartości do zmiennej) 👍.
JAK UTWORZYĆ PRZESUNIĘCIE BITOWE W PROGRAMOWANIU?
Wygląd przesunięcia bitowego zależy od języka programowania i może się różnić od najbardziej powszechnego zapisu, natomiast posiada ją większość języków i skoncentruję się właśnie na niej. Przykłady będą opierały się na takiej zmiennej całkowitoliczbowej 👇:
int integer = 57;Pokażę najpierw iloczyn, a potem iloraz.
JAK WYKONAĆ MNOŻENIE UŻYWAJĄC PRZESUNIĘCIA BITOWEGO?
Chcąc wykonać mnożenie powyższej liczby, stosujemy przesunięcie bitowe w lewo (ang. left bit shifting) i piszemy w taki sposób 👇:
integer << [liczba bitów o ile chcemy "przesunąć" wartość w lewo]Najczęstszym operatorem jest dwukrotny znak "mniejszy od", czy też otwarty nawias kątowy (w zależności jak na to spojrzymy) ℹ️. Po lewej stronie piszemy odwołanie do zmiennej całkowitoliczbowej. Po prawej, liczbę całkowitą oznaczającą o ile bitów chcemy tę wartość "przesunąć" ⏩. Piszę to w przenośni, bo w rzeczywistości to oznaczać będzie zwielokrotnienie tej wartości ✖️.
Pamiętaj jednak, aby nie utożsamiać tej liczby z czynnikiem mnożenia, takim jaki jest 🚫! To nie jest tradycyjna operacja mnożenia, tylko przesunięcie bitowe w lewo, które przyniesie efekt mnożenia. Gdy przykładowo wartość występująca po prawej stronie wyniesie 1, to to oznaczać będzie przemnożenie wartości przez 2 👇:
integer << 1 = integer*2Wynikiem będzie 114. Jeżeli to będzie wartość 2, to uzyskasz mnożenie przez 4 👇:
integer << 2 = integer*4Wynik równy 228. Stąd należy pamiętać, że wartość znajdująca się po prawej stronie operatora oznacza n-tą potęgę liczby 2 i dokładnie przez ten czynnik będzie mnożona aktualna wartość zmiennej ✔️.
A to przykład podstawienia nowej wartości do zmiennej z użyciem skróconego operatora przypisania 👇:
integer <<= 2;Teraz będziesz wiedzieć jakiego wyniku się spodziewać 😉.
Przesunięcie bitowe w lewo jest operacją na liczbie całkowitej oznaczającą wykonanie mnożenia przez n-tą potęgę liczby 2.
JAK WYKONAĆ DZIELENIE UŻYWAJĄC PRZESUNIĘCIA BITOWEGO?
Dzielenie przy użyciu przesunięcia bitowego jest możliwe poprzez operację przesunięcia w prawo (ang. right bit shifting) i następujące wyrażenie 👇:
integer >> [liczba bitów o ile chcemy "przesunąć" wartość w prawo]Najczęstszy operator to dwa znaki "większy od" bądź zamykających nawiasów kątowych (w zależności jak to widzisz) ℹ️. Lewy operand (argument operatora) to zmienna reprezentująca typ całkowitoliczbowy, a prawy operand to liczba określająca o ile bitów chcemy "przesunąć" wartość ⏩. W efekcie końcowym uzyskamy dzielenie wartości występującej po lewej stronie ➗.
Trzeba być świadomym/świadomą tego, że nie wolno patrzeć na liczbę po prawej stronie jak na dzielnik (mianownik) ❌! Przesunięcie bitowe w prawo oznacza wykonanie dzielenia przez n-tą potęgę liczby 2, a gdy mamy dzielenie z resztą, część ułamkowa zostanie "obcięta", czyli zaokrąglona w dół 💥!
Oto przykład przesunięcia bitowe w prawo o jeden bit, co oznaczać będzie dzielenie liczby przez 2 👇:
integer >> 1 = integer / 2Połowa liczby 57 wynosi 28.5, natomiast część dziesiętna zostanie obcięta i wynikiem ostatecznym będzie wartość 28. A teraz przesunięcie w prawo o 2 bity, czyli uzyskamy dzielenie przez 4 👇:
integer >> 2 = integer / 4Wynik równy 14.25, lecz znowu dojdzie do obcięcia części dziesiętnej, stąd na wyjściu ujrzymy liczbę 14.
Na koniec zostawiam przykład podstawiania nowej wartości do tej samej zmiennej z użyciem skróconego operatora przypisania 👇:
integer >>= 2;Od tej pory powinno być Ci łatwo odgadnąć jaką otrzymamy wartość zależnie od liczby po prawej stronie 😊.
Przesunięcie bitowe w prawo jest odpowiednikiem operacji dzielenia liczby całkowitej przez n-tą potęgę liczby 2, a każdy ułamek zostaje zaokrąglony w dół.
To tyle z mojej strony na temat przesunięć bitowych ✔️. To nie jest nic trudnego, tylko wystarczy wiedzieć co dokładnie się dzieje po stronie procesora 😉.